Araç klima gazı dolumu nasıl yapılır, ne zaman gerekir?

Araç klima gazı dolumu, klima cihazıyla yapılan bir işlemdir: sistemdeki gaz çekilir, vakumla nem ve hava alınır, kaçak aranır ve onarılır, sonra kaput altındaki etikette yazan tipte (R134a ya da R1234yf) ve gramajda gaz basılır. Kaçağı bulunmadan yapılan dolum kısa sürede boşa gider.

Klima soğutmadığında akla ilk gelen "gazı bitmiş" olur. Bazen doğrudur. Ama klima kapalı bir devredir; gaz kendi kendine tükenmez, bir yerden kaçar. Asıl iş o yeri bulmaktır.

Araç kliması nasıl çalışır?

Araç kliması, soğutucu gazı kapalı bir devrede sürekli sıkıştırıp genleştirerek kabin havasından ısı çeker. Devrede dört ana parça vardır:

• Kompresör: Motor kayışından ya da elektrikli araçlarda elektrik motorundan güç alır, gazı sıkıştırır; basınç ve sıcaklık yükselir.
• Kondenser: Radyatörün önündeki ince peteklidir. Sıcak gaz burada ısısını dışarı verir ve sıvılaşır.
• Genleşme valfi (ya da orifis tüpü): Sıvıyı dar bir geçitten geçirir, basınç aniden düşer.
• Evaporatör: Torpido arkasındadır. Basıncı düşen akışkan burada buharlaşırken kabin havasının ısısını alır; fan bu soğumuş havayı içeri üfler.

Sistemde ayrıca nem tutucu bir kurutucu (filtre-kurutucu ya da akümülatör) ve basınç sensörü bulunur. Gaz azaldığında basınç düşer, sensör kompresörü korumak için devreye sokmayabilir.

Klima gazı neden azalır?

Klima gazı, devredeki bir noktadan kaçtığı için azalır. En sık kaçak noktaları şunlardır:

• Boru ve hortum bağlantılarındaki o-ring contalar
• Kompresör mil keçesi
• Taş darbesi ya da korozyonla delinen kondenser
• Uzun süre çalıştırılmayan sistemde kuruyup esnekliğini kaybeden contalar

Kauçuk hortumlardan da çok yavaş bir geçirgenlik kaybı olur, ama bu yıllar içinde fark edilir düzeydedir. Klima birkaç hafta içinde yeniden zayıflıyorsa bu doğal kayıp değil, kaçaktır.

Gaz azlığı mı, filtre mi, başka arıza mı?

Klimanın zayıf soğutmasının sebebi her zaman gaz değildir. Önce şu ayrımı yapın:

Polen filtresi tozla dolduğunda hava akışı düşer ve soğutma zayıf hissedilir. Bu filtre ucuz bir parçadır ve değişim aralığı aracınızın bakım kılavuzunda yazar. Gaz bastırmadan önce filtreye bakmak, gereksiz bir dolumu önleyebilir.

Klima gazı dolumu adım adım nasıl yapılır?

Klima gazı dolumu, gazı geri kazanan, vakum yapan ve tartarak dolduran bir klima servis cihazıyla yapılır. Doğru yapılan bir işin adımları şunlardır:

1. 1Basınç ölçümü ve geri kazanım. Cihaz sistemin yüksek ve alçak basınç portlarına bağlanır. Sistemde kalan gaz cihaza çekilir, tartılır. Çekilen miktar ile etiketteki miktarın farkı, ne kadar gaz kaçtığını gösterir.
2. 2Vakum. Sistem bir süre vakumda tutulur. Amaç havayı ve nemi almaktır. Devrede kalan nem genleşme valfinde donarak tıkanma yapabilir, yağla birleşip zamanla iç yüzeylerde korozyon başlatabilir.
3. 3Kaçak kontrolü. Vakumun tutup tutmadığına bakılır. Sistem vakumu bırakıyorsa bir kaçak vardır. Kaçağın yeri UV boya, elektronik kaçak dedektörü ya da azotla basınç testiyle bulunur. Kaçak varsa önce o parça onarılır ya da değiştirilir.
4. 4Yağ tamamlama. Kompresör, gazla birlikte devrede dolaşan özel bir yağla yağlanır. Geri kazanımda çekilen yağ kadar, araç için belirtilen tipte yağ eklenir.
5. 5Gaz dolumu. Etikette yazan tipte gaz, yazan gramajda basılır. Cihaz gazı tartarak doldurur; "göz kararı" doldurma burada yapılmaz.
6. 6Son kontrol. Motor çalışırken basınçlar ve orta ızgaradan çıkan havanın sıcaklığı ölçülür.

Fazla gaz da az gaz kadar sorundur. Fazla doldurulan sistemde basınç yükselir, soğutma düşer ve kompresör zorlanır.

R134a ile R1234yf arasındaki fark nedir?

R134a ve R1234yf, araç klimalarında kullanılan iki farklı soğutucu gazdır ve birbirinin yerine kullanılamaz. Ayrım çevre mevzuatından gelir. Avrupa Birliği'nin 2006/40/AT sayılı direktifi, küresel ısınma potansiyeli 150'nin üzerinde olan gazla çalışacak şekilde tasarlanmış klimalar için 1 Ocak 2011'den itibaren yeni araç tiplerine, 1 Ocak 2017'den itibaren de bütün yeni araçlara tip onayı ve tescil yolunu kapattı. Küresel ısınma potansiyeli 1.300 olan R134a bu yüzden yeni araçlarda yerini çoğunlukla R1234yf'ye bıraktı.

Bu, "2017 öncesi araç R134a'dır" demek değildir. Geçiş modele ve üretim yılına göre farklı zamanlarda oldu. Aracınızın hangi gazı kullandığını kesin olarak kaput altındaki klima etiketi ya da kullanım kılavuzu söyler. Etikette gaz tipi, gramaj ve kompresör yağı tipi yazar.

İki gazın servis bağlantı portları farklıdır, kullanılan yağlar da farklıdır. R134a'lı bir sisteme R1234yf ya da tersi basmak, karışık gaz ve uyumsuz yağ demektir; sonuç zayıf soğutma ve kompresör hasarıdır.

Klima gazı dolumunda nelere dikkat etmeli?

• Servis önce kaçak kontrolü yapıyor mu? Kontrolsüz "gaz takviyesi" çoğu zaman paranın birkaç haftalığına harcanmasıdır.
• Vakum adımı yapılıyor mu, yoksa var olan gazın üstüne mi basılıyor?
• Doldurulan gaz miktarı etiketteki gramajla aynı mı? İş bitince servisten basılan miktarı sorun.
• Gaz tipi etiketle aynı mı?
• Kompresör yağı aracın belirttiği tipte mi?

Klima gazı dolumunun maliyetini ne belirler?

Fiyatı tek bir kalem değil, sistemde ne bulunduğu belirler. Rakam vermek yanıltıcı olur, çünkü aynı şikâyetin arkasından çok farklı işler çıkabilir:

• Gaz tipi ve miktarı. Sistemin aldığı gramaj araçtan araca değişir; R1234yf'li sistemler için gaz tipi de fiyatı etkiler.
• Kaçak onarımı. Bir o-ring değişimi ile kondenser ya da evaporatör değişimi arasında büyük fark vardır. Evaporatör torpido arkasında olduğu için işçiliği uzundur.
• Kompresör yağı ve kurutucu. Sistem uzun süre açık kaldıysa ya da içine nem girdiyse kurutucunun değişmesi gerekebilir.
• Elektrik arızası. Gaz tamam ama kompresör devreye girmiyorsa sorun sensör, röle ya da kablodadır; bu durumda gaz basmak hiçbir şey çözmez.

Servis önce basınç ve kaçak kontrolünü yapıp ardından fiyat veriyorsa doğru sırayla çalışıyordur.

Klimadan kötü koku geliyorsa

Klima açılınca gelen küf ya da ekşi koku, gaz miktarıyla ilgili değildir. Evaporatör soğurken üzerinde nem yoğuşur; bu nem ve toz zamanla bakteri ve küf üretir. Kabin filtresinin değişmesi ve evaporatörün uygun bir ürünle temizlenmesi çoğu zaman kokuyu giderir. Varış noktasına birkaç dakika kala klimayı kapatıp fanı çalıştırmaya devam etmek, evaporatörün kurumasına yardım eder.

Klima ihmal edilirse ne olur?

Düşük gazla çalışan kompresör, gazla birlikte dolaşan yağdan da az pay alır ve yağlanması bozulur. Kompresör değişimi, bir conta değişiminden kat kat pahalıdır. Uzun süre kullanılmayan klimada contalar kurur ve kaçak başlar. Bu yüzden kışın da camlar buğulandığında klimayı ara ara çalıştırmak sistemin lehinedir.

İkinci el araçta klima nasıl kontrol edilir?

İkinci el araca bakarken klimayı motor rölantide, en soğuk ayarda ve fan orta kademede birkaç dakika çalıştırın. Orta ızgaradan gelen hava belirgin biçimde soğumalı. Kompresör devreye girdiğinde motor devrinde hafif bir değişim ve kaput altından bir "tık" sesi duyulur. Kompresörün birkaç saniyede bir girip çıkması gaz azlığına, hiç girmemesi daha büyük bir arızaya işaret edebilir. Klimayı açınca rölantinin bozulması ya da kaput altından gelen uğultu da not edilmesi gereken belirtilerdir.

Bu testi ekspertizi beklemeden, araca ilk baktığınızda kendiniz yapabilirsiniz. Ekspertizde motor, gözle görülen kayışlar ve sıvı kaçakları kontrol edilir; kondenser ya da kompresör çevresindeki yağlı bir iz, klima devresindeki bir kaçağın da ipucu olabilir. Klimanın ayrıca kontrol edilmesini istiyorsanız bunu randevu alırken bayinize söyleyin. Hangi pakette hangi kontrolün bulunduğunu ekspertiz paketlerimiz sayfasında görebilirsiniz.

Klima soğutmuyorsa ilk soru "ne kadar gaz eksik?" değil, "gaz nereden kaçtı?" olmalı.