Gösterge paneli arıza lambaları ne anlama gelir?

Gösterge panelindeki arıza lambaları renkle öncelik bildirir. Kırmızı lamba, güvenle durabileceğiniz ilk yerde durmanız gerektiğini; sarı ya da turuncu lamba, bir sistemde arıza olduğunu ve en kısa sürede kontrol gerektiğini; yeşil ve mavi lamba ise yalnızca bir özelliğin açık olduğunu gösterir. Simgenin aracınızdaki tam anlamı kullanım kılavuzunda yazar.

Bu renk mantığını bilmek iki hatayı önler: sarı bir lamba yüzünden panikle yolda kalmayı ve kırmızı bir lambayla "birkaç kilometre daha" deyip motoru kaybetmeyi.

Kırmızı lambalar: güvenli ilk yerde durun

Yağ basıncı lambası (yağdanlık)

Yağ basıncı lambası, motorda yağlama için gereken basıncın kalmadığını gösterir ve paneldeki en acil uyarıdır. Basınçsız çalışan motorda yataklar ve eksantrik mili kısa sürede zarar görür. Güvenli ilk yerde durun, motoru kapatın, birkaç dakika bekleyip yağ seviyesine bakın. Seviye normal olduğu halde lamba yanıyorsa motoru tekrar çalıştırmayın; aracı çekiciyle götürün.

Hararet lambası (termometre)

Hararet lambası, soğutma suyu sıcaklığının sınırı aştığını gösterir. Devam eden sürüş silindir kapak contasını yakabilir, kapağı eğebilir. Durun, motoru kapatın ve soğumasını bekleyin. Sıcak motorda radyatör ya da genleşme kabı kapağını açmayın; içerideki basınçlı kaynar su ağır yanığa yol açar. Contası yanmış bir motorun egzozda nasıl görüneceğini beyaz duman yazımızda anlattık.

Şarj lambası (akü)

Şarj lambası, alternatörün aküyü şarj etmediğini gösterir. Sebep çoğu zaman alternatör ya da kayıştır. Araç bir süre aküyle gider ama akü bitince durur. Kayış aynı zamanda su pompasını çeviriyorsa hararet de yükselir. Uzun yola devam etmeyin, en yakın servise gidin.

Fren sistemi lambası

Fren lambası, el freninin çekili olduğunu ya da fren hidroliği seviyesinin düştüğünü gösterir. El freni indirildiği halde lamba sönmüyorsa sistemde kaçak ya da aşırı balata aşınması olabilir. Pedal his değiştirdiyse, boşa gidiyorsa aracı sürmeyin.

Airbag lambası

Airbag lambası, hava yastığı sisteminde arıza kaydı olduğunu gösterir. Araç sürülebilir, ama bir kazada hava yastıkları ve kemer gerdiricileri çalışmayabilir. Renk araca göre kırmızı ya da sarı olabilir; her iki durumda da kontrol ertelenmemelidir.

Sarı lambalar: en kısa sürede kontrol ettirin

Motor arıza lambası

Motor arıza lambası, motor yönetim sistemi ya da emisyonla ilgili bir arıza kodu kaydedildiğini gösterir. Sebep, gevşek kalmış yakıt deposu kapağından oksijen sensörüne, ateşleme bobininden katalitik konvertöre kadar uzanır.

Lambanın davranışı önemlidir. Sabit yanıyorsa araç kullanılabilir, ama kısa süre içinde arıza taraması yaptırılmalıdır. Yanıp sönüyorsa motorda katalitik konvertöre zarar verebilecek düzeyde ateşleme hatası vardır. Gaza yüklenmeyin, yükü azaltın ve en yakın servise gidin. Yanmayan yakıt egzozda katalizörün içinde yanar ve peteği eritebilir.

ABS lambası

ABS lambası, kilitlenmeyi önleyici fren sisteminin devre dışı olduğunu gösterir. Frenler çalışır, ama ani frende tekerlekler kilitlenebilir. Sakin sürüşle servise gidilebilir; ıslak ve kaygan zeminde takip mesafesini açın.

ESP / çekiş kontrolü lambası

Viraj ya da kaygan zeminde kısa süre yanıp sönmesi, sistemin çalıştığını gösterir. Sürekli yanıyorsa sistem ya kapatılmıştır ya da arızalıdır. Önce ilgili tuşa bakın.

Lastik basıncı (TPMS) lambası

TPMS lambası, en az bir lastiğin basıncının düştüğünü gösterir. İlk fırsatta dört lastiğin basıncını kapı direğindeki etikette yazan değere göre kontrol edin. Ani düşüş, yavaş bir patlağın işareti olabilir. Basınçlar doğruysa ve lamba sönmüyorsa sensör ya da sistem kalibrasyonu kontrol edilmelidir.

Partikül filtresi (DPF) lambası

Dizel araçlarda DPF lambası, filtrenin dolduğunu ve kendini temizleyemediğini gösterir. Çoğu araçta kılavuz, belirli bir hızda kesintisiz sürüşle filtrenin temizlenmesini ister. Bu uyarı ihmal edilirse güç kaybı ve servis müdahalesi gelir.

Lamba yandığında ne yapmalı?

1. 1Rengi okuyun. Kırmızıysa güvenli ilk yerde durun; sarıysa sürüşü sakinleştirip kontrol planlayın.
2. 2Kılavuza bakın. Simgelerin aracınızdaki karşılığı ve üreticinin önerisi orada yazar.
3. 3Not alın. Lamba ne zaman, hangi hızda, hangi manevrada yandı? Ses, koku, titreşim eşlik etti mi? Bu bilgiler teşhisi hızlandırır.
4. 4Kodu sildirmekle yetinmeyin. Arıza kodu sebebi değil, sistemin gördüğü sonucu bildirir. Sebep giderilmeden silinen kod geri gelir.

Silinmiş arıza kodları ekspertizde anlaşılır mı?

Arıza kodları bir OBD cihazıyla silinebilir; lamba söner ama arıza yerinde kalır. Kodun yakın zamanda silindiği ise çoğu araçta anlaşılabilir. Ne kadarının okunabileceği araca ve yazılıma göre değişir; bunu olduğundan büyük anlatmak doğru olmaz.

Hazırlık (readiness) monitörleri. Motor kontrol ünitesi katalizör, oksijen sensörü, buharlaşma sistemi gibi emisyon sistemlerini sürüş sırasında kendi kendine test eder. Bu testlere hazırlık monitörü denir. New York ulaştırma idaresinin açıklamasına göre kodların cihazla silinmesi ya da akü bağlantısının kesilmesi bu monitörleri "hazır değil" durumuna döndürür. Monitörlerin yeniden tamamlanması için aracın, modele göre değişen belirli sürüş koşullarından geçmesi gerekir. Taramada birçok monitörün "hazır değil" görünmesi, kodların yakın zamanda silindiğine ya da akünün söküldüğüne işaret eder. Kesin kanıt değildir; akü değişimi de aynı sonucu verir.

Silindikten sonra kat edilen mesafe. Standart OBD verileri arasında, kodlar silindiğinden bu yana geçen mesafe ve ısınma döngüsü sayısı da bulunur. Destekleyen araçlarda bu değerin çok düşük olması, silme işleminin yeni yapıldığını gösterir.

Kalıcı arıza kodları. Bazı araçlar, cihazla silinemeyen "kalıcı" arıza kodları (permanent DTC) tutar. Bu kodlar ancak arıza giderilip ilgili test yeniden başarıyla tamamlanınca kendiliğinden kalkar. Kaliforniya Otomotiv Onarım Bürosu, bu özelliğin 2010 ve sonrası model yılı araçlardan destekleyenlerde bulunduğunu belirtiyor. Her araçta yoktur.

Donmuş veri (freeze frame). Bir arıza kodu kaydedildiği anda motor devri, hız, sıcaklık gibi değerlerin anlık görüntüsü de saklanır. Bu kayıt, kod silindiğinde onunla birlikte silinir. Yani donmuş veri, silinmiş bir arızayı değil, hâlâ kayıtlı olan bir arızanın hangi koşulda oluştuğunu gösterir.

Kodların silindiği anlaşılsa bile, silinen kodun ne olduğu her zaman okunamaz. Bu yüzden OBD taraması, gösterge kontrolü, test sürüşü ve motor ölçümleriyle birlikte değerlendirilir. Noter uyumlu paketlerimizde EOBD (beyin) testi bulunur; sonuçların rapora nasıl geçtiğini ekspertiz raporu rehberimizde anlattık.

İkinci el araca bakarken gösterge nasıl kontrol edilir?

Kontağı motoru çalıştırmadan açın. Bu sırada ikaz lambaları birkaç saniye yanar; sistem kendi ampul ve devre kontrolünü yapar. Airbag, motor arıza, ABS ve şarj lambasının bu turda göründüğünden emin olun. Ardından motoru çalıştırın ve lambaların sönmesini izleyin.

• Sönmeyen lamba aktif bir arızadır.
• Kontak açıldığında hiç yanmayan lamba şüphelidir. Ampul ya da LED devresi devre dışı bırakılmış olabilir. Airbag lambasında bu durum ayrıca dikkat ister; konuyu airbag yazımızda ele aldık.
• Kısa test sürüşünde ekranda çıkan mesajları not edin.

Bu kontrol kesin teşhis vermez. Ama satıcının "hiç arıza vermedi" sözünü sınamanın en kolay yoludur.

Lambasız arıza işaretleri

Her arıza lamba yakmaz. Soğuk çalıştırmada birkaç saniye süren metalik tıkırtı, direksiyonu çevirirken gelen kütleme, frende metalik sürtme, belli bir hızda başlayan direksiyon titremesi, yanık yağ ya da tatlımsı antifriz kokusu da arıza bildirir. Bunlar kendiliğinden geçmez. Bekledikçe masraf büyür.

Sık sorulan sorular