Prime Computestİkinci el bir dizelde AdBlue ve SCR arızası en çok gösterge uyarılarından, AdBlue tüketiminin tutarsızlığından, dolum ağzı ve enjektör çevresindeki beyaz kristallerden ve OBD taramasındaki arıza kayıtlarından anlaşılır. Sistemin yazılımla iptal edilmiş olması ayrı bir risktir; bu yüzden almadan önce beyin taraması yaptırmak ve servis geçmişini sormak gerekir.
SCR ve AdBlue kısaca ne iş yapar?
SCR (seçici katalitik indirgeme), dizel egzozundaki azot oksitleri (NOx) temizleyen katalizördür. Çalışmak için AdBlue adlı bir sıvıya ihtiyaç duyar. AdBlue, ISO 22241 standardına göre ağırlıkça yaklaşık %32,5 üre ve deiyonize sudan oluşur.
Sistem şöyle çalışır: ayrı bir depodaki AdBlue, bir pompa ve enjektörle SCR katalizörünün önüne püskürtülür. Sıcak egzozda üre (CO(NH₂)₂) ayrışır ve amonyak (NH₃) açığa çıkar. Amonyak katalizör yüzeyinde azot oksitlerle tepkimeye girer; çıkan ürün zararsız azot (N₂) ve sudur (H₂O). Katalizörün önünde ve arkasında birer NOx sensörü bulunur; motor kontrol ünitesi ikisini karşılaştırarak sistemin işini yapıp yapmadığını izler.
Azot oksidin neden oluştuğunu ve EGR, DPF gibi diğer sistemlerle ilişkisini egzoz emisyonu ve azot oksit yazımızda anlattık. Burada alıcının işine yarayacak tarafa bakıyoruz.
Göstergedeki uyarılar ne anlatır?
AdBlue'lu bir araçta iki tür uyarı vardır: depo azaldığında çıkan seviye uyarısı ve sistemde arıza olduğunda çıkan arıza uyarısı. İkincisi alıcı için daha önemlidir.
Seviye uyarısı kademelidir. Örneğin Dacia'nın kullanım kılavuzunda ilk mesaj yaklaşık 2.400 km menzil kala çıkar, ardından 1.200 km uyarısı ve geri sayım gelir. Menzil sıfırlanınca motor kapatıldıktan sonra yeniden çalışmaz; AdBlue eklenmeden araç hareket etmez. Mesaj metinleri ve kilometreler markaya göre değişir; aracınızdaki sıra kullanım kılavuzunda yazar.
Arıza uyarıları başka cümlelerle gelir: aynı kılavuzda "emisyon sistemini kontrol ettirin", "AdBlue kalitesini kontrol ettirin" ya da "AdBlue püskürtmeyi kontrol ettirin" gibi mesajlar ve motor kilidine kalan kilometreyi gösteren bir geri sayım var. Depo doluyken bu tür bir uyarı yanıyorsa sorun sıvıda değil, sistemdedir.
Satıcı "sadece AdBlue koyunca söner" diyorsa, uyarının seviye uyarısı mı yoksa arıza uyarısı mı olduğunu göstergede birlikte okuyun.
AdBlue tüketimi ne söyler?
Çalışan bir SCR sistemi AdBlue harcar. Ne kadar harcayacağı motora, aracın kullanımına ve üreticinin ayarına bağlıdır; doğru aralık aracın kullanım kılavuzunda yazar.
Alıcıyı ilgilendiren, tüketimin tutarlı olup olmadığıdır:
- Depo hiç azalmıyorsa: Sistem püskürtme yapmıyor olabilir. Bu, tıkalı bir enjektörün, arızalı bir pompanın ya da sistemin devre dışı bırakıldığının işareti olabilir.
- Beklenenden hızlı azalıyorsa: Hatta ya da depoda sızıntı aranır. Sızan AdBlue kuruyunca beyaz iz bırakır.
- Depoda sıvı yoksa ve gösterge uyarı vermiyorsa: Bu durum normal değildir; seviye sensörünün arızalı ya da sistemin iptal edilmiş olma ihtimali vardır.
Satıcıya son AdBlue dolumunun ne zaman yapıldığını ve kaç kilometre önce olduğunu sormak, bu tutarlılığı kabaca kontrol etmenin en kolay yoludur.
Kristalleşme: beyaz kabuk neden oluşur?
AdBlue havayla temas ettiğinde ya da uygun olmayan sıcaklıkta kaldığında içindeki üre kristalleşir; TotalEnergies'in AdBlue açıklamasına göre bunu önlemek için depo kapağının sıkı kapatılması, dökülen sıvının silinmesi ve ISO 22241'e uygun ürün kullanılması gerekir.
Arabada kristal en sık üç yerde görülür: dolum ağzının çevresinde, egzoz hattındaki enjektörün ucunda ve AdBlue hortumlarının bağlantılarında. Dolum ağzındaki biraz beyaz toz çoğu zaman dökülmüş sıvıdan kalır. Enjektörün çevresinde ve hat bağlantılarında kabuklaşmış birikinti ise sızıntıya ya da tıkanmaya işaret eder. Enjektör aracın altında, egzoz hattı üzerinde olduğu için bu kontrol lifte daha rahat yapılır.
Soğuk da bir etkendir. AdBlue yaklaşık -11 °C'de donar; TotalEnergies'in AdBlue kış kullanımı açıklamasına göre üreticiler bu yüzden depoya otomatik bir ısıtma sistemi koyar ve donan sıvı bu sistemle yeniden çözülür. Isıtıcı arızalandığında sistem soğukta görevini yapamaz ve arıza uyarısı verir.
İptal edilmiş SCR: ucuz çözümün faturası
AdBlue sistemi arızalandığında bazı araçlarda onarım yerine sistem devre dışı bırakılır: yazılım değiştirilir ya da sensör sinyalini taklit eden bir cihaz takılır. Araç uyarı vermeden çalışır, sürücü AdBlue almaz. Alıcı açısından sorun bundan sonra başlar.
Emisyon ölçümü bunu yakalamayabilir. Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği dizel araçta duman yoğunluğunun (absorpsiyon katsayısı) ölçülmesini öngörür, NOx'un değil. SCR'si iptal edilmiş bir aracın fazladan saldığı azot oksit bu ölçümde görünmez. "Emisyondan geçti" demek, SCR'nin çalıştığını kanıtlamaz.
Araç tip onayındaki hâlinden çıkmıştır. Üreticinin taktığı emisyon donanımının devre dışı bırakılması mevzuat açısından risk taşır ve bu risk aracı alan kişiye geçer. Yetkili servis bakımında ya da bir yazılım güncellemesinde müdahale ortaya çıkabilir.
Geri dönüş pahalıdır. Sistemi yeniden çalıştırmak için çoğu zaman orijinal yazılımın geri yüklenmesi, uzun süre çalışmamış pompa, enjektör ya da NOx sensörünün de değiştirilmesi gerekir.
Belirtiler: AdBlue deposunun boş ya da çok eski sıvıyla dolu olması, tüketimin hiç olmaması, buna rağmen hiçbir uyarının yanmaması, OBD taramasında SCR ile ilgili parametrelerin okunamaması.
OBD taramasında ne görülür?
OBD (beyin) taraması, motor kontrol ünitesinin kaydettiği arızaları ve sensör verilerini okur. AdBlue ve SCR açısından şunlar görülebilir:
- SCR katalizör veriminin düşük olduğunu gösteren arıza kaydı
- NOx sensörü arızaları (katalizör öncesi ya da sonrası)
- AdBlue seviye, sıcaklık ya da kalite sensörü arızaları
- Pompa, enjektör ya da depo ısıtıcısı arızaları
- Aynı taramada EGR ve DPF ile ilgili kayıtlar
Arıza kodları yakın zamanda silindiyse kayıt görünmez, ama motor kontrol ünitesinin bazı öz testleri "tamamlanmadı" olarak görünür. Bu tek başına bir şeyi kanıtlamaz; satıcıya "yakın zamanda arıza silindi mi?" diye sormak için yeterli sebeptir.
Bayilerimizde EOBD (beyin) testi Standart, Süper, Lüks ve Lüks+ paketlerinin içindedir; diğer paketlere ek hizmet olarak eklenebilir. Hangi pakette ne olduğunu ekspertiz paketlerimiz sayfasında, size en yakın noktayı bayilerimiz sayfasında bulabilirsiniz.
Satın almadan önce kısa kontrol listesi
- 1Kontağı açın; AdBlue ya da emisyon sistemiyle ilgili bir uyarı var mı, depo seviyesini gösterge nasıl gösteriyor?
- 2Dolum ağzına bakın; kabuklaşmış birikinti var mı?
- 3Son AdBlue dolumunu ve servis kayıtlarını sorun.
- 4Araç lifteyken enjektör ve hortum bağlantılarında beyaz iz arayın.
- 5Beyin taraması yaptırın; SCR, NOx sensörü, EGR ve DPF kayıtlarını birlikte değerlendirin.
Sık sorulan sorular
AdBlue yerine su ya da başka bir sıvı konursa ne olur?
ISO 22241'e uymayan sıvı, katalizöre ve SCR sistemine zarar verebilir; kalite sensörü olan araçlarda "AdBlue kalitesini kontrol ettirin" türünde bir arıza uyarısı çıkar.
Benzinli araçlarda AdBlue var mı?
Hayır. AdBlue ve SCR, dizel motorların azot oksitlerini temizlemek için kullanılır; benzinli motorlar NOx'u üç yollu katalizörle azaltır.
AdBlue uyarısı yanan bir dizel alınır mı?
Önce uyarının seviye uyarısı mı, arıza uyarısı mı olduğunu öğrenin. Seviye uyarısı dolumla geçer; arıza uyarısında ise beyin taraması yapılmadan ve onarım maliyeti öğrenilmeden fiyatta anlaşmamak gerekir.