Prime ComputestFren testinde araç merdanelere çıkar ve her tekerleğin fren kuvveti ayrı ayrı ölçülür; raporda tekerlek başına kuvvet, aynı akstaki sağ-sol farkı ve el freni verimi yer alır. Süspansiyon testinde plakalar tekerleği titreştirir, lastiğin yere tutunma oranı yüzde olarak okunur. İki testte de en çok bakılan değer sağ ile sol arasındaki farktır.
Bu iki test, ekspertiz istasyonundaki test hattında arka arkaya yapılır. Aşağıda her birinin nasıl yapıldığını ve rapordaki sayıların ne anlattığını sırayla anlattık.
Testten önce: lastik basıncı
İki test de lastik üzerinden ölçüm yapar, bu yüzden önce lastik basınçları kontrol edilip üreticinin değerine getirilir. Basıncı düşük bir lastik süspansiyon testinde farklı titreşir, fren testinde merdaneye farklı tutunur. Bu adım atlanırsa ölçülen fark aslında lastikten gelebilir.
Fren testi nasıl yapılır?
Fren test cihazı, yere gömülü iki çift merdaneden oluşur: biri sağ, biri sol tekerlek için. Araç bir aksıyla merdanelere çıktığında test kendiliğinden başlar ve merdaneler tekerlekleri yavaş bir hızla döndürür.
Sürücü frene önce yavaşça, sonra sonuna kadar basar. Cihaz her tekerleğin merdaneyi durdurmaya çalışırken uyguladığı kuvveti ölçer. Aynı işlem önce ön aks, sonra arka aks için yapılır; en son el freni çekilerek tekrarlanır.
Bayilerimizdeki fren test cihazlarında merdaneleri 5,5 kW gücünde motorlar döndürür. Motor güçlü olduğunda ağır bir araç frene sonuna kadar bastığında bile merdaneler dönmeye devam eder ve tekerleğin gerçek fren kuvveti okunabilir. Merdane yüzeyinin kaplaması da lastiğin yolda olduğu gibi tutunabilmesi için asfalta benzer bir dokuda seçilir.
Fren testi sonuçları nasıl okunur?
Raporda şu değerler yer alır:
- Tekerlek başına en yüksek fren kuvveti: Her tekerleğin ayrı ayrı ne kadar frenlediği.
- Aks sapması (sağ-sol farkı): Aynı akstaki iki tekerleğin fren kuvveti arasındaki fark. Fren testinde en çok bakılan değer budur.
- El freni verimi ve sapması: El freninin aracı ne kadar tuttuğu ve iki tekerlek arasındaki fark.
- Ovalite: Pedala sabit basılırken fren kuvvetinin tekerlek dönerken dalgalanması. Disk ya da kampana eğriliğini gösterir.
Sağ-sol farkı büyükse araç sert frende fark yönüne çeker. Sebebi çoğu zaman yıpranmış ya da yağlanmış balata, eğrilmiş disk, sıkışmış kaliper pistonu ya da hidrolik devrede bir sorundur. Ovalite yüksekse pedalda titreşim hissedilir.
Yasal muayenede kullanılan sınırlara bir örnek vermek gerekirse, Avrupa Birliği'nin periyodik muayene direktifi 2014/45/AB otomobillerde (M1 sınıfı) servis freninin toplam kuvvetinin araç ağırlığına oranı olarak, 2012'den sonra tescil edilen araçlar için en az %58, daha eskiler için en az %50 verim ister. Aynı direktife göre bir tekerleğin fren kuvveti aynı akstaki diğer tekerleğin %70'inin altına düşerse araç kusurlu sayılır; el freninde ise en az %16 verim aranır. Türkiye'de yasal araç muayenesini TÜVTÜRK istasyonları yapar; Prime Computest yasal muayene yapmaz, bağımsız ekspertiz yapar.
Süspansiyon testi nasıl yapılır?
Süspansiyon test cihazı, her tekerleğin altında bir plakadan oluşur. Araç plakalara çıktığında cihaz önce aksın ağırlığını tartar. Sonra sağ ve sol plaka sırayla titreşmeye başlar. Titreşim hızlı başlar ve yavaşlar; bu sırada tekerleğin plakaya bastırdığı kuvvet sürekli ölçülür.
Amortisör iyi çalışıyorsa lastik plakadan ayrılmaz, plakaya bastırdığı kuvvet çok az düşer. Amortisör yorgunsa tekerlek sekmeye başlar ve bazı anlarda plakaya neredeyse hiç basmaz. Bu tip cihazlarda sonuç, en zayıf anda ölçülen kuvvetin tekerleğin durağan ağırlığına oranıdır ve yüzde olarak verilir. Yüzde ne kadar yüksekse lastik o kadar iyi tutunuyor demektir. Ölçüm ön ve arka aks için ayrı ayrı yapılır.
Bayilerimizdeki süspansiyon test cihazlarında plakaları 3 kW gücünde motorlar titreştirir ve ağırlık sensörleri 2.000 kg kapasitelidir. Güçlü motor ve geniş kapasiteli sensör, ağır araçlarda da plakanın aynı titreşimi verebilmesini ve ölçümün sapmamasını sağlar.
Süspansiyon testi sonuçları nasıl okunur?
Raporda aracın ağırlığı, her tekerleğin süspansiyon verimi (yüzde) ve aynı akstaki sağ-sol farkı yer alır.
Düşük bir yüzde, o tekerleğin amortisörünün yorulduğunu gösterir. Ama yalnızca amortisörü değil, yayı, lastiği ve lastik basıncını da yansıtır. Bu yüzden yüzdeye tek başına değil, sağ-sol farkıyla birlikte bakılır. Aynı akstaki iki tekerlek arasında belirgin fark varsa sorun büyük ihtimalle düşük okunan taraftadır. 2014/45/AB direktifi de amortisör kontrolünde sağ ile sol arasındaki belirgin farkı kusur olarak tanımlar.
Amortisörü yorgun bir araç düz yolda rahat görünebilir. Fark, bozuk yolda, virajda ve frende ortaya çıkar: tekerlek yerden sektiği anda ne fren ne direksiyon tam iş görür.
Yanal kayma ve boşluk testi
Test hattında fren ve süspansiyonla birlikte iki ölçüm daha yapılır. Yanal kayma testi, direksiyon düz tutulduğunda aracın 1 km'de kaç metre yana çektiğini ölçer ve rot ayarının durumunu gösterir; ayrıntısını rot ayarı yazımızda anlattık. Boşluk testinde ise hidrolik plakalar tekerlekleri hareket ettirirken rot, rotil ve burçlardaki boşluk aracın altından kontrol edilir.
Bu testler hangi pakette var?
Fren, süspansiyon ve yanal kayma testleri Standart, Süper, Lüks ve Lüks+ paketlerinde yer alır. Paketlerin tam içeriği paketlerimiz sayfasında. Test hattının diğer cihazlarla birlikte nasıl çalıştığını ekspertizde kullanılan cihazlar yazımızda bulabilirsiniz.
Raporda sağ-sol farkı yüksek çıkan bir aks gördüyseniz, aracı almadan önce o aksın fren ya da amortisör masrafını pazarlığa katmak için elinizde artık bir sayı var.