Prime ComputestKompresyon testi, motordaki her silindirin havayı ne kadar iyi sıkıştırdığını ölçer ya da silindirleri birbiriyle kıyaslar. Zayıf bir silindir segman, supap ya da conta sorununa işaret edebilir. Test üç yolla yapılır: bujiden manometreyle basınç okumak, marş sırasında akü voltajını ya da akımını izlemek ve egzoz basıncından kıyaslamak.
Hangi yöntemin kullanıldığı önemlidir, çünkü her biri farklı bir soruya cevap verir. Biri "bu silindirde kaç bar var?" diye sorar, diğerleri "silindirler birbirine benziyor mu?" diye.
Kompresyon neden düşer?
Silindir, piston yukarı çıkarken içindeki havayı sıkıştırır. Bu basıncın kaçabileceği üç yol vardır: pistonla silindir duvarı arasından (segmanlar), supapların oturduğu yerden ya da silindir kapağı contasından. Yıpranmış segman, iyi kapanmayan supap ya da yanmış conta, o silindirin basıncını düşürür. Sonuç güç kaybı, düzensiz rölanti, artan yağ tüketimi ya da zor çalışma olarak hissedilir.
Yöntem 1: Bujiden manometreyle basınç okuma
En bilinen yöntemdir. Benzinli motorda bujiler, dizelde kızdırma bujileri ya da enjektörler sökülür; yerine bir manometre (basınç ölçer) takılır ve marşa basılır. Göstergede okunan en yüksek basınç bar cinsinden not edilir. İşlem her silindir için tekrarlanır.
Bu yöntem mutlak değer verir: sonucu üreticinin o motor için verdiği değerle karşılaştırabilirsiniz. Silindirler arasındaki fark da aynı ölçümden görülür. Bir silindir düşük çıkarsa, silindire az miktarda motor yağı damlatılıp ölçüm tekrarlanır ("ıslak test"). Basınç belirgin yükselirse yağ segmanların açığını geçici olarak kapatmış demektir, sorun segman ya da silindir duvarındadır. Değişmezse sorun supaplarda ya da contadadır. Yan yana iki silindirin birlikte düşük çıkması, aradaki conta bölümünün yanmış olabileceğini düşündürür.
Dezavantajı uygulamadadır. Yeni motorlarda bujilere ulaşmak için çoğu zaman bobinleri, kapakları, hatta emme manifoldunu sökmek gerekir. Bu da testi uzatır ve ekspertiz gibi kısa sürede yapılan bir kontrolde pratik olmaktan çıkarır.
Yöntem 2: Marş sırasında akım ya da voltajla kıyaslama
Bu yöntemde hiçbir parça sökülmez. Marş motoru krank milini çevirirken her piston sırayla sıkıştırma zamanına girer ve marş motoruna yük bindirir. Sağlam bir silindir daha çok yük bindirir, marş motoru o anda aküden daha çok akım çeker ve akü voltajı biraz daha fazla düşer.
Akım bir pens ampermetreyle, voltaj doğrudan akü kutuplarından osiloskopla izlenir. Bütün silindirler sağlamsa akım dalgası düzenli tepelerden oluşur; zayıf silindir her turda tekrar eden alçak bir tepe olarak görünür. Osiloskop üreticisi Pico Technology de bağıl kompresyon testinde marş motorunun çektiği akımın motora binen yükle orantılı olduğunu ve düzenli tekrar eden alçak bir tepenin düşük kompresyonlu silindiri gösterdiğini anlatır.
Yalnızca akü kablosu izlenirse zayıf bir silindir olduğu anlaşılır ama hangisi olduğu anlaşılmaz. Bunun için bir silindirden tetik sinyali alınır: buji kablosuna, bobine ya da o silindirin enjektörüne bağlanan bir sensör, dalganın hangi tepesinin hangi silindire ait olduğunu belirler. Bu "senkronize" ölçümle zayıf silindirin numarası da bulunur.
Sonucu etkileyen bir şart var: akü ve marş motoru sağlam olmalı. Zayıf bir akü ya da yorgun bir marş motoru dalgayı bozar.
Yöntem 3: Egzoz basıncıyla kıyaslama
Marş sırasında her silindir sırayla egzoza gaz basar. Bütün silindirler sağlamsa egzozdan çıkan gazın basınç darbeleri birbirine eşittir. Zayıf bir silindirin darbesi daha düşük olur. Egzoz borusuna yerleştirilen çok hassas bir basınç sensörü bu darbeleri okuyarak silindirleri birbiriyle kıyaslar.
Yüzde sonuçlarının sınırı: "%100" ne demek?
Osiloskop eğrisini yorumlamak eğitim ister. Bu yüzden bazı cihazlar eğriyi göstermeden yalnızca her silindir için bir yüzde verir; bazıları ise hem eğriyi hem yüzdeyi gösterir.
Bu yüzdeleri okurken en önemli nokta, cihazın neyi referans aldığıdır. Cihaz, kompresyonu en yüksek olan silindiri %100 kabul eder ve diğerlerini ona göre sıralar. Yani "%100" o silindirin sağlam olduğu anlamına gelmez; yalnızca en iyisi olduğu anlamına gelir.
Seyrek de olsa bütün silindirler eşit derecede yıpranmışsa, cihaz bunu göremez. Hepsi birbirine benzediği için ekranda düzgün bir tablo çıkar. Akım, voltaj ve egzoz basıncı yöntemleri kıyaslama yapar, mutlak değer vermez. Şüphe varsa manometreyle bar cinsinden ölçüm yapılmalı ve sonuç üreticinin değeriyle karşılaştırılmalıdır.
İkinci el alımda kompresyon neden önemli?
Kompresyon, motorun iç sağlığını en doğrudan gösteren ölçümlerden biridir. Yüksek kilometreli bir araçta tek bir zayıf silindir, yakında yapılacak bir motor işinin habercisi olabilir.
Ekspertizde motorun durumu birkaç ölçümün birlikte okunmasıyla anlaşılır. Dinamometre motorun ürettiği gücü gösterir; zayıf bir silindir çoğu zaman güç eğrisine de yansır. Süper Paket ve üstündeki paketlerde yer alan conta kaçak testi, silindir kapağı contasında kaçak olup olmadığını kontrol eder. Arıza tespit cihazı ise motor kontrol ünitesinin kaydettiği tekleme kodlarını okur. Hangi testlerin hangi pakette olduğunu paketlerimiz sayfasında, dinamometrenin nasıl çalıştığını dyno testi yazımızda bulabilirsiniz.
Ekspertizde güç kaybı ya da tekleme kaydı çıktıysa, aracı almadan önce bir servise manometreyle kompresyon ölçümü yaptırmak, motoru sökmeden içini görmenin pratik bir yoludur.