Prime ComputestDyno testi, yani dinamometre testi, aracın motor gücünün ve torkunun merdaneler üzerinde, çekiş tekerleklerinden ölçüldüğü testtir. Araç merdanelere çıkarılıp halatla sabitlenir, aksesuarlar kapatılır, önüne soğutma fanı konur ve en yüksek vitesin bir altındaki viteste en yüksek güce kadar gaza basılır. Ekspertizde sonuç, motorun katalog değerine ne kadar yakın çalıştığını gösterir.
Test birkaç dakika sürer ama doğru sonuç almak hazırlığa bağlıdır. Aşağıda, aracını test ettirecek alıcı ve cihazı kullanacak operatör için adımları ve sık yapılan hataları anlattık.
Dyno testi ne ölçer?
Dinamometre, tekerleğin merdaneyi döndürme kuvvetinden motorun ürettiği gücü (kW ya da HP) ve torku (Nm) hesaplar. Test bitince ekranda maksimum motor gücü ve torku, tekerlekteki güç ve tork ile şanzıman, diferansiyel gibi aktarma organlarında kaybolan güç görünür.
İkinci el alımda bu sayılar şunu söyler: motor, üreticinin verdiği güce yakın mı çalışıyor, yoksa bir yerde güç kaybı mı var? Belirgin bir eksiklik turbo, enjektör, hava akış sensörü ya da kavrama gibi bir sorunun ipucu olabilir. Dyno sorunu tek başına adlandırmaz; nereye bakılması gerektiğini gösterir.
Teste başlamadan önce araç nasıl hazırlanır?
Hazırlık, ölçümün kendisi kadar önemlidir. Sırasıyla:
- 1Araç merdanelere ortalanır, düşük devirde tekerlekler döndürülerek düz durduğu kontrol edilir ve gergi halatlarıyla zemindeki ya da cihaz üzerindeki kancalara bağlanır.
- 2Motor yağı ve soğutma suyu seviyesi kontrol edilir.
- 3Lastikler kontrol edilir; diş aralarındaki taşlar temizlenir. Yüksek devirde fırlayan bir taş tehlikelidir, titreşim de yaratır.
- 4Aracın kilometresine, yaşına ve genel durumuna bakılır.
- 5ESP ve benzeri denge sistemleri, aracın menüsünden ya da modele göre farklı bir yöntemle kapatılır. Kapatılmazsa sistem dönen tekerleği kayma sanıp gücü keser.
- 6Far, klima, fan ve multimedya gibi akım çeken aksesuarlar kapatılır. Klima kompresörü özellikle belirgin güç kaybına yol açar.
- 7Aracın önüne, radyatör ızgarasına bakacak şekilde yüksek debili bir soğutma fanı yerleştirilir.
Fan konusu çoğu zaman küçümsenir. Merdane üzerindeki araç ilerlemediği için karşıdan rüzgâr almaz; su ve yağ sıcaklığı yolda olduğundan çok daha hızlı yükselir. Motor kontrol ünitesi (ECU) motoru korumak için gücü kısar ve araç olduğundan zayıf ölçülür. Ev tipi vantilatör bu iş için yetmez; havayı doğrudan radyatöre basan, yüksek debili bir fan gerekir.
Dyno testi araca zarar verir mi?
Sağlıklı bir araçta hayır; dyno, aracın yolda zaten yaptığı hızlanmayı kontrollü bir ortamda tekrarlar. Ama motor yağ ya da su kaçırıyorsa, sesli çalışıyorsa ya da kilometresi ve yaşı çok yüksekse, operatör teste başlamadan araç sahibini bilgilendirir; gerekirse test yapılmaz.
Test sırasında şu durumlardan biri görülürse test durdurulur:
- Lastiklerde balans sorunu nedeniyle güçlü titreşim
- Vites geçişlerinde zorlanma
- Motor sıcaklığının hızla yükselmesi
Test sırasında ne yapılır?
Hazırlık bitince araç, en yüksek vitesin bir altındaki viteste hızlandırılır: beş ileri vitesli bir araçta 4. vites. Gaza sonuna kadar basılır ve devir göstergesi artık yükselmeyene ya da ekrandaki güç eğrisi aşağı dönene kadar beklenir. Ardından vites boşa alınır ve araç merdanelerle birlikte yavaşlar. Cihaz bu yavaşlama sırasında aktarma organlarındaki kaybı hesaplar.
Aracın en yüksek gücü hangi devirde ürettiğini biliyorsanız gereğinden fazla zorlamaya gerek yoktur. Örneğin en yüksek gücünü 4.200 devirde veren bir motorda 4.300 devire kadar gaza basıp vitesi boşa almak yeterlidir.
İki ayar sonucu doğrudan bozar:
- Devir eşleştirme: Cihazın vites oranını doğru hesaplaması için, aracın devir göstergesindeki değer ile cihaz ekranındaki devir dikkatle eşleştirilir. Bu adım özensiz yapılırsa bütün sonuçlar kayar.
- Otomatik vites: Otomatik vitesli araçlarda cihazda "hıza göre test" seçeneği seçilir ve vites kolu "S" ya da "M" (manuel) konumuna alınır. Aksi hâlde şanzıman kendi kararıyla vites değiştirir ve özellikle tork değeri yanlış ölçülür.
Cihazın kendisi sonucu nasıl etkiler?
Doğru sonucun ilk şartı merdanenin ataletidir. Atalet momenti, dönen bir cismin hızlanmaya ya da yavaşlamaya ne kadar direndiğini anlatır; birimi kg·m²'dir. Ağır ve büyük çaplı merdane güçlü bir araç tam gazdayken bile kolayca savrulmaz ve araca yolda karşılaştığı dirence benzer bir yük bindirir.
Hafif merdaneli bir cihazda istediğiniz kadar gaza basın: araç yeterli yük görmediği için birçok motorda turbo tam devreye girmez ve güçlü araçların gücü doğru okunamaz. Bayilerimizdeki dinamometrelerde merdane ağırlığı 200 kg, atalet momenti 15 kg·m²'dir. Bunun yanında yazılımın ve kalibrasyonun güncel olması gerekir; bayilerimizde cihaz kalibrasyonu düzenli olarak yapılır.
Dört çeker araçlar iki çeker bir cihazda test edilemez; bayilerimizde bu araçlar için dört tekerleği birlikte ölçen 4WD dinamometre kullanılır.
Ekspertiz raporunda dyno sonucu nasıl görünür?
Raporda motor gücü, tork ve kayıp güç değerleri yer alır. Alıcı olarak bakmanız gereken yer, ölçülen motor gücünün aracın ruhsatındaki ya da üretici kataloğundaki değere yakınlığıdır. Ölçümde küçük sapmalar olağandır; hava sıcaklığı, yakıt kalitesi ve lastik basıncı sonucu biraz oynatır. Belirgin bir eksiklik ise motoru daha ayrıntılı inceletmek için iyi bir sebeptir.
Dinamometre testi hangi pakette var?
Prime Computest paketlerinde bu kalem “Dinamometre veya Yol Testi” adıyla Mekanik, Başlangıç, Standart, Süper, Lüks ve Lüks+ paketlerinde yer alır. Kaporta paketinde yoktur; bu pakete dinamometre testi ilave hizmet olarak eklenebilir. Lüks+ paketinde bunlara ek olarak sigortalı yol testi de bulunur. Aracınızın dinamometrede mi, yolda mı test edileceğini randevu alırken bayiye sorabilirsiniz.
Paketlerin tam içeriği paketlerimiz sayfasında, istasyondaki diğer cihazlar ekspertizde kullanılan cihazlar yazımızda.