Prime Computestİkinci el bir aracın yanında geçirdiğiniz ilk 15 dakikada ruhsatı ve şase numarasını, panel aralıklarını ve renk tonunu, cıvataları, lastikleri, iç aşınmayı, uyarı lambalarını ve soğuk çalıştırmayı kendiniz kontrol edebilirsiniz. Boya kalınlığı, şasi, motor gücü, fren dengesi ve arıza kayıtları ise gözle değil cihazla anlaşılır; onlar ekspertize kalır.
Bu 15 dakikanın amacı aracı onaylamak değil, ekspertize götürmeye değip değmediğine karar vermektir. Burada göreceğiniz bir sorun sizi bir ekspertiz ücretinden kurtarabilir. Hiçbir şey görmemeniz ise aracın temiz olduğu anlamına gelmez.
Gitmeden önce bir ricada bulunun: Satıcıdan aracı sizden önce çalıştırmamasını isteyin. Motorun soğukken nasıl çalıştığını görmek istiyorsunuz.
Dakika 0–3: Evrak ve şase numarası
İlk bakılacak yer ruhsattır. Ruhsattaki ad satıcının kimliğindeki adla aynı mı? Değilse kimin adına, hangi yetkiyle satıldığını sorun.
Ruhsattaki şase numarasını aracın üzerindeki numarayla karşılaştırın. Bu numara çoğu araçta ön camın alt köşesinden okunur, ayrıca kapı direğindeki etikette ya da motor bölmesinde de bulunur. Bir harf bile farklıysa orada durun.
Ruhsattaki kullanım amacına da bakın. Ticari kullanılmış bir araç, kilometresiyle orantısız yıpranmış olabilir.
Dakika 3–7: Gövdenin etrafında bir tur
Aracın etrafında yavaşça yürüyün, mümkünse gün ışığında.
- Panel aralıkları: Kaput ile çamurluk, kapılar ile direkler arasındaki boşluklar iki tarafta eşit mi? Bir tarafta açık, diğerinde dar bir aralık, o bölgede bir onarım olabileceğini düşündürür.
- Renk tonu: Yan yana iki panel aynı ışıkta farklı ton veriyorsa biri boyanmış olabilir. Paneli farklı açılardan görün.
- Cıvatalar: Kaput, çamurluk ve kapı menteşelerindeki cıvatalara bakın. Başlarındaki boya çatlamış ya da anahtar izi varsa o parça sökülmüştür.
- Fitil ve kenarlar: Kapı fitillerinde ve iç kenarlarda boya taşması, zımpara izi arayın.
- Camlar ve farlar: Camlardan birinin marka yazısı diğerlerinden farklıysa o cam değişmiş olabilir. Farlardan biri diğerinden belirgin biçimde yeni duruyorsa sebebini sorun.
- Lastikler: Dört lastiğin diş derinliği birbirine yakın mı? Lastiğin bir kenarı diğerinden çok aşınmışsa rot ya da süspansiyon tarafında bir sorun olabilir. Lastiğin yanağındaki DOT kodunun son dört hanesi üretim haftasını ve yılını gösterir; örneğin 1119, 2019’un 11. haftası demektir (Pirelli).
Dakika 7–11: İçerisi
Direksiyonun, vites topuzunun, pedalların ve sürücü koltuğunun yan minderinin aşınmasına bakın. Bu aşınma göstergedeki kilometreyle uyumlu görünüyor mu? Kilometrenin doğru olup olmadığını anlamanın yolları ayrı bir konu; onu araç kilometresi düşürülür mü yazımızda ayrıntılı anlattık.
Kontağı açın, motoru henüz çalıştırmayın. Gösterge panelindeki uyarı lambaları birkaç saniye yanıp sönmeli. Airbag lambası hiç yanmıyorsa ya da hiç sönmüyorsa not alın; airbag tarafındaki işaretleri airbag yazımızda anlattık.
Klimayı, camları, aynaları, kilitleri ve multimedya ekranını tek tek çalıştırın. Koltuk altında ve bagaj zemininde nem ya da küf kokusu olup olmadığına bakın.
Dakika 11–15: Motor ve kısa sürüş
Motoru soğukken çalıştırın. İlk saniyelerde zorlanma, düzensiz rölanti, metalik bir vuruntu sesi var mı? Egzozdan çıkan dumanın rengine bakın; soğuk havada kısa süreli buhar normaldir, motor ısındıktan sonra da devam eden mavi, siyah ya da yoğun beyaz duman değildir.
Motor bölmesinde yağ ya da su kaçağı izi, yeni temizlenmiş gibi parlayan bir motor bloğu dikkatinizi çeksin. Yağ kapağının altında açık renkli bir köpük görürseniz not alın; tek başına bir teşhis değildir ama ekspertizde sorulacak bir sorudur.
Kısa bir sürüş yapın. Düz yolda direksiyonu hafifçe bıraktığınızda araç bir tarafa çekiyor mu? Frende bir yana kayıyor mu? Vites geçişleri yumuşak mı? Tümseklerde vuruntu sesi geliyor mu?
Gözle göremedikleriniz ekspertize kalır
On beş dakikalık bir kontrol, ancak gözle görülen kadarını gösterir. Aşağıdakiler cihaz ister:
| Sizin bakabileceğiniz | Ekspertizde ölçülen |
|---|---|
| Panel aralığı, renk tonu | Her panelin boya kalınlığı, mikron cinsinden |
| Cıvatalardaki söküm izi | Değişen parçalar ve bağlantı noktaları |
| Araç altına eğilerek bakmak | Lift üzerinde şasi, podye, alt takım kontrolü |
| Sürüşte motorun hissi | Dinamometrede ölçülen motor gücü |
| Frende bir yana çekme | Her tekerin fren kuvveti, sağ-sol farkı |
| Tümsekte gelen ses | Amortisör tutuşu, yanal kayma |
| Uyarı lambaları | OBD ile okunan kayıtlı arıza kodları |
İnce bir lokal boya ya da düzgün yapılmış bir şasi düzeltmesi gözle çoğu zaman fark edilmez. Bu yüzden 15 dakikada bir şey görmediyseniz, sıradaki adım satıcıyla fiyatta prensip olarak anlaşıp aracı ekspertize götürmektir. Hangi kontrolün hangi pakette yapıldığını ekspertiz paketlerimiz sayfasında yan yana görebilirsiniz; raporun nasıl okunacağını ekspertiz raporu rehberimizde bulabilirsiniz.
Gördüğünüz bir şey varsa, onu da ekspertizde sorun. Göz şüphelenir, cihaz ölçer.