Prime ComputestDPF temizliği filtrenin doluluğuna göre üç yoldan yapılır. Hafif dolulukta kılavuzdaki koşullarda kesintisiz sürüş ya da servisin cihazla başlattığı zorunlu rejenerasyon yeter. Daha ağır tıkanmada filtre sökülüp fırınlama ve yıkamayla temizlenir. Filtre çatlamış ya da erimişse temizlik değil, değişim gerekir.
Hangi yolun gerektiğini tahmin değil, ölçüm söyler: filtrenin önü ile arkası arasındaki basınç farkı ve motor kontrol ünitesinin hesapladığı is miktarı.
Partikül filtresi (DPF) nedir?
DPF (dizel partikül filtresi), dizel motorun egzozundaki is (kurum) parçacıklarını tutan, egzoz hattındaki seramik bir filtredir. İçi bal peteğine benzer ama kanalların bir ucu sırayla kapalıdır. Egzoz gazı kanal duvarlarındaki gözeneklerden geçmek zorunda kalır, is ise duvarda tutulur.
Euro 5 emisyon normlarından bu yana dizel binek araçlarda DPF neredeyse standart donanımdır. Filtre is tuttukça dolar. Bu bir arıza değil, filtrenin işidir. Sorun, filtrenin kendini düzenli olarak boşaltamadığında başlar.
Rejenerasyon nedir?
Rejenerasyon, filtrede biriken isin yüksek sıcaklıkta yakılarak karbondioksite çevrilmesidir. İki türü vardır.
Pasif rejenerasyon. Araç uzun süre yüksek yükte, örneğin otoyolda giderken egzoz sıcaklığı kendiliğinden yükselir. Filtrenin önündeki oksidasyon katalizörünün de yardımıyla is yavaş yavaş yanar. Sürücü bunu fark etmez.
Aktif rejenerasyon. Motor kontrol ünitesi, basınç farkı sensörü ve kendi hesabıyla filtrenin belirli bir doluluğa geldiğini görünce egzoz sıcaklığını bilerek yükseltir. Bunun için ek yakıt püskürtür. İşlem birkaç dakikadan uzun sürebilir. Bu sırada rölanti devri yükselebilir, radyatör fanı çalışabilir, egzozdan keskin bir koku gelebilir. Araç tam bu sırada kapatılırsa rejenerasyon yarım kalır.
DPF neden tıkanır?
DPF, rejenerasyon için gereken koşullar oluşmadığında tıkanır. En sık sebepler:
- Sürekli kısa mesafe. Egzoz sıcaklığı rejenerasyon seviyesine çıkmadan yolculuk biter. Aktif rejenerasyon her seferinde yarıda kalır.
- Uzun rölanti ve dur-kalk trafik. Egzoz sıcaklığı düşük kalır.
- Fazla is üreten motor. Arızalı enjektör, kirli ya da açık kalan EGR valfi, turbo basınç sorunu, hava kaçağı. Filtre, olması gerekenden çok daha hızlı dolar.
- Yanlış motor yağı. Yağın bir kısmı her motorda yanar ve küle dönüşür. Kül yanmaz, filtrede kalıcı olarak birikir. DPF'li araçlar için üretici, kül bırakan katkıları sınırlandırılmış (low-SAPS ya da mid-SAPS) yağ belirtir. Avrupa'da bu yağlar, katalizör ve DPF uyumlu yağlar için ayrılmış ACEA C sınıfında tanımlanır. Aracınızın hangi sınıfı ya da hangi üretici onayını istediği kullanım kılavuzunda yazar.
- Yağ yakan motor ya da turbo keçesi. Yağ tüketimi doğrudan kül demektir.
DPF tıkanmasının belirtileri
- 1Gösterge panelinde DPF uyarı lambası
- 2Belirgin güç kaybı; araç acil durum (limp) moduna geçebilir
- 3Yakıt tüketiminde artış
- 4Sık tekrarlanan rejenerasyon: yüksek rölanti, sürekli çalışan fan, egzozdan keskin koku
- 5Motor yağı seviyesinin yükselmesi
Son madde gözden kaçar. Rejenerasyon için püskürtülen yakıtın bir kısmı silindir duvarından yağa geçebilir. Rejenerasyonları sürekli yarım kalan araçta yağ incelir ve seviye yükselir. Yağ çubuğundaki seviye maksimumun üstündeyse servise gösterin.
DPF nasıl temizlenir?
1. Kesintisiz sürüşle rejenerasyon
DPF lambası yeni yandıysa ve güç kaybı yoksa, çoğu üreticinin kullanım kılavuzu belirli bir hızda ve viteste bir süre kesintisiz sürüş ister. Hız, vites ve süre markaya göre değişir; kılavuzdaki değeri uygulayın. Lamba bu sürüşten sonra sönerse filtre kendini temizlemiştir.
2. Servisin başlattığı zorunlu rejenerasyon
Lamba sönmüyorsa servis, arıza tespit cihazıyla motor kontrol ünitesine rejenerasyon komutu verir. Araç bu sırada yüksek rölantide çalışır ve egzoz sıcaklığı yükselir. Öncesinde basınç farkı sensörü verisine ve hesaplanan is miktarına bakılır. Filtre aşırı doluysa zorunlu rejenerasyon bile yapılmaz; aşırı is aynı anda yanarsa filtre çatlayabilir.
3. Sökerek temizlik
Kül birikmiş ya da aşırı dolu filtre araçtan sökülür. Temizlik istasyonunda filtre kontrollü olarak fırınlanır, is yakılır; sonra özel bir sıvıyla yıkanır, basınçlı havayla gözenekleri açılır. Temizlikten sonra hava akışı ölçülür ve filtre geri takılır. Isın aksine kül yanmadığı için, kül birikmiş bir filtrenin kalıcı çözümü bu yöntemdir.
4. Değişim
Çatlamış, kenarları erimiş ya da temizlikten sonra akışı açılmayan filtrenin değişmesi gerekir.
Hangi yöntem seçilirse seçilsin, temizlikten sonra motor kontrol ünitesindeki DPF değerlerinin servis cihazıyla sıfırlanması ya da uyarlanması gerekir. Aksi halde ünite eski doluluk değerine göre çalışmaya devam edebilir.
| Durum | Uygun ilk adım |
|---|---|
| DPF lambası yeni yandı, güç kaybı yok | Kılavuzdaki kesintisiz sürüş |
| Lamba sürüşten sonra sönmüyor | Serviste veri okuma ve zorunlu rejenerasyon |
| Güç kaybı, acil durum modu | Servise gidin; önce is üretiminin sebebi aranmalı |
| Sık tekrarlanan rejenerasyon, yağ seviyesi yükseliyor | Yağ değişimi ve enjektör, EGR, sensör kontrolü |
| Filtrede yüksek kül miktarı | Sökerek temizlik |
| Filtre çatlak ya da erimiş | Değişim |
Temizlik tek başına yetmez
Filtreyi neyin doldurduğu bulunmazsa, temizlenen filtre kısa sürede yeniden dolar. Temizlikten önce ya da sonra enjektörler, EGR valfi, turbo, basınç farkı sensörü ve egzoz sıcaklık sensörleri kontrol edilmelidir. Basınç farkı sensörünün hortumu çatlamışsa ya da sensör yanlış ölçüyorsa, filtre temiz olduğu halde ünite onu dolu sanabilir.
DPF tıkanmasını önlemek için
- Aracı yalnızca kısa mesafede kullanıyorsanız, ara ara çalışma sıcaklığına ulaşan uzun ve kesintisiz bir sürüş ekleyin.
- Aktif rejenerasyon sırasında (yüksek rölanti, çalışan fan) mümkünse aracı hemen kapatmayın.
- Üreticinin belirttiği DPF uyumlu yağı kullanın, yağı bakım aralığında değiştirin.
- DPF lambasını ertelemeyin; hafif dolulukta çözüm ucuzdur.
- Yağ eksilten ya da siyah duman atan motorun sebebini buldurun.
DPF ile katalitik konvertör farkı
DPF is parçacıklarını fiziksel olarak tutan bir filtredir; katalitik konvertör ise gazları kimyasal olarak dönüştürür. Dizel araçlarda ikisi aynı hatta, genellikle oksidasyon katalizörü önde olacak şekilde birlikte bulunur. Katalizörün nasıl çalıştığını ve neden bozulduğunu katalitik konvertör yazımızda anlattık.
İkinci el dizel alırken DPF nasıl kontrol edilir?
DPF'si sökülmüş ya da yazılımla devre dışı bırakılmış araçlar ilanda bunu söylemez. İçi boşaltılmış filtre gövdesi dışarıdan sağlam görünür.
Ekspertizde birkaç bulgu birlikte değerlendirilir. EOBD (beyin) testinde DPF ve basınç farkı sensörüyle ilgili arıza kodları ve hazırlık monitörleri okunur; destekleyen araçlarda basınç farkı ve is miktarı canlı veri olarak görülebilir. Lift üzerinde egzoz hattında kesme, kaynak ve sonradan açılmış izler aranır. Egzozdan gaz verirken çıkan siyah duman, DPF'li bir araçta beklenmeyen bir işarettir. Dinamometrede ölçülen güç kaybı da tıkanmış bir filtreyi düşündürebilir. Bu testlerin hangi paketlerde olduğu ekspertiz paketlerimiz sayfasında; bulguların raporda nasıl yer aldığını ekspertiz raporu rehberimizde görebilirsiniz.
Test sürüşünde de bakılacak bir şey var: kısa bir yolda bile sürekli yükselen rölanti ve çalışan fan, rejenerasyonun sık tekrarlandığını gösterebilir.
Sık sorulan sorular
DPF lambası yanarken araç kullanılır mı?
Güç kaybı yoksa, kılavuzdaki kesintisiz sürüşü yapmak için kullanılabilir. Güç kaybı başladıysa ya da araç acil durum moduna geçtiyse servise gidilmelidir; tıkalı filtreyle uzun süre sürmek turbo ve motoru da zorlar.
DPF temizliği ne kadar sürer?
Zorunlu rejenerasyon, filtrenin doluluğuna ve araca göre değişen bir sürede araç üzerinde yapılır. Sökerek temizlik söküm, fırınlama, yıkama ve takma adımlarını içerdiği için çoğu zaman aynı gün içinde bitmez; süreyi temizliği yapacak servis söyler.
DPF katkı maddeleri işe yarar mı?
Bazı araçlarda isin daha düşük sıcaklıkta yanmasını sağlayan katkı sistemi fabrikadan gelir ve ayrı bir depodan beslenir; bu araçlarda katkının üreticinin belirttiği şekilde tamamlanması gerekir. Sonradan depoya eklenen ürünlerin etkisi ürüne ve filtrenin durumuna göre değişir; kül birikmiş bir filtreyi katkı açmaz.